Ewolucja instytucji rodziców chrzestnych w kulturze polskiej
Historyczne ujęcie roli rodziców chrzestnych w społeczeństwie polskim wykazuje fascynującą dynamikę zmian, które zachodziły na przestrzeni wieków, przekształcając tę funkcję z czysto religijnej w złożony konstrukt społeczno-kulturowy. W dawnych wiekach chrzestni pełnili rolę gwarantów bezpieczeństwa dziecka w sensie niemalże fizycznym i prawnym, stanowiąc zabezpieczenie na wypadek przedwczesnej śmierci biologicznych rodziców, co w dobie wysokiej śmiertelności było zjawiskiem powszechnym. Wybór chrzestnych był strategiczną decyzją rodową, mającą na celu zacieśnianie sojuszy między rodzinami lub podnoszenie statusu społecznego dziecka poprzez zapraszanie osób z wyższych warstw hierarchii. Tradycyjny model polskiej rodziny wielopokoleniowej niemalże narzucał wybór rodzeństwa rodziców lub najbliższych kuzynów, co miało na celu cementowanie więzów krwi i zapewnienie ciągłości przekazu tradycji religijnych oraz narodowych.
Współcześnie obserwujemy jednak wyraźne przesunięcie akcentów w stronę indywidualizacji i personalizacji relacji międzyludzkich, co bezpośrednio wpływa na dylemat pod tytułem znajomi czy rodzina jako chrzestni – przewodnik po tym procesie musi uwzględniać te transformacje. Nowoczesność przyniosła ze sobą osłabienie tradycyjnych struktur klanowych na rzecz mniejszych rodzin nuklearnych oraz intensywnych relacji przyjacielskich, które często bywają określane mianem rodziny z wyboru. Dzisiejsi rodzice, stając przed wyborem opiekunów duchowych dla swojego potomstwa, coraz częściej kierują się nie obowiązkiem wynikającym z pokrewieństwa, lecz autentycznością więzi i wspólnotą wartości, co sprawia, że postać przyjaciela w roli chrzestnego przestaje być wyjątkiem, a staje się pełnoprawną alternatywą dla brata czy siostry.
Wymogi formalne i kanoniczne dla kandydatów na chrzestnych
Zanim rodzice przejdą do rozważań natury emocjonalnej czy społecznej, muszą zmierzyć się z twardymi regulacjami, jakie nakłada prawo kanoniczne Kościoła katolickiego, będącego w Polsce głównym organizatorem obrzędu chrztu. Zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego, kandydat na chrzestnego musi spełniać szereg konkretnych warunków, które mają na celu zapewnienie, że osoba ta będzie w stanie realnie wspierać dziecko w rozwoju wiary. Do podstawowych wymogów należy ukończenie szesnastego roku życia, bycie osobą bierzmowaną oraz prowadzenie życia zgodnego z wiarą i odpowiadającego funkcji, jaką ma pełnić, co w praktyce oznacza często konieczność przedstawienia zaświadczenia z własnej parafii o braku przeszkód do pełnienia roli chrzestnego.
Warto zauważyć, że prawo kościelne nie różnicuje kandydatów ze względu na stopień pokrewieństwa z dzieckiem, co daje rodzicom pełną swobodę w decydowaniu, czy w kręgu ich zainteresowań znajdą się znajomi czy rodzina jako chrzestni. Przewodnik po formalnościach przypomina jednak, że osoba wybrana nie może być ojcem ani matką chrzczonego, co jest jedynym kategorycznym wykluczeniem wynikającym z więzów biologicznych. Istotnym aspektem jest również kwestia wyznania, gdyż chrzestnym może być wyłącznie katolik, natomiast osoba należąca do niekatolickiej wspólnoty kościelnej może zostać dopuszczona jedynie jako świadek chrztu, co jest istotnym rozróżnieniem w przypadku posiadania bliskich przyjaciół o innym wyznaniu lub światopoglądzie.
Psychologiczne aspekty wyboru między kręgiem rodzinnym a towarzyskim
Wybór rodziców chrzestnych jest procesem obarczonym dużym ładunkiem emocjonalnym, który dotyka głębokich struktur tożsamościowych i relacyjnych rodziców dziecka. Z punktu widzenia psychologii społecznej, rodzina reprezentuje relacje przypisane, które charakteryzują się wysoką trwałością, ale często również brakiem elastyczności lub obecnością zadawnionych konfliktów. Z kolei przyjaciele reprezentują relacje wybrane, oparte na dobrowolności, wspólnych zainteresowaniach i aktualnym dopasowaniu charakterologicznym, co sprawia, że więź ta może wydawać się bardziej autentyczna i żywa w momencie podejmowania decyzji o chrzcie.
Rodzice często stają przed wewnętrznym konfliktem między lojalnością wobec rodzeństwa a chęcią uhonorowania bliskiej osoby spoza rodziny, co może prowadzić do stresu i poczucia winy. Psychologia wskazuje, że kluczowe jest tutaj zrozumienie własnych motywacji oraz oczekiwań względem przyszłego chrzestnego, ponieważ inne potrzeby zaspokaja stabilna obecność wujka, który zawsze będzie obecny na wigilii, a inne zaangażowanie oddanego przyjaciela, z którym rodzice dzielą codzienne troski i radości. Analizując dylemat znajomi czy rodzina jako chrzestni – przewodnik psychologiczny sugeruje, by brać pod uwagę nie tylko obecny stan relacji, ale także jej potencjalną odporność na próby czasu, gdyż rola chrzestnego jest z założenia funkcją dożywotnią.
Zalety wyboru członka bliskiej rodziny na rodzica chrzestnego
Decyzja o powierzeniu roli chrzestnego członkowi najbliższej rodziny, takiemu jak brat, siostra czy bliski kuzyn, niesie ze sobą szereg niezaprzeczalnych korzyści, które wynikają przede wszystkim z natury więzów krwi i tradycyjnego modelu funkcjonowania społeczeństwa. Po pierwsze, rodzina stanowi naturalną sieć wsparcia, która z założenia jest trwała i niezależna od chwilowych sporów czy zmian miejsca zamieszkania, co daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i przynależności do szerszej wspólnoty rodowej. Chrzestny z rodziny to osoba, która najprawdopodobniej będzie obecna we wszystkich kluczowych momentach życia dziecka, od pierwszych kroków po uroczystości zakończenia studiów czy ślub, bez konieczności podejmowania dodatkowych wysiłków w celu podtrzymywania kontaktu.
Dodatkowo, wybór krewnego ułatwia przekazywanie historii rodzinnej i kultywowanie specyficznych dla danego rodu zwyczajów, co buduje silną tożsamość młodego człowieka. W kontekście logistycznym, chrzestni z rodziny częściej uczestniczą w spotkaniach rodzinnych, co naturalnie sprzyja budowaniu więzi z chrześniakiem bez potrzeby planowania osobnych wizyt. Dla wielu rodziców istotny jest również aspekt symboliczny, traktujący chrzest jako okazję do wzmocnienia relacji z własnym rodzeństwem, co w dorosłym życiu pozwala na stworzenie nowej płaszczyzny porozumienia opartej na wspólnej trosce o dobro dziecka.
Wyzwania wynikające z powierzenia roli chrzestnego krewnym
Mimo wielu zalet, wybór chrzestnych z kręgu rodzinnego nie jest wolny od wyzwań i potencjalnych problemów, które mogą negatywnie wpływać na relację chrzestny-chrześniak. Jednym z głównych zagrożeń jest zjawisko "automatyzmu wyboru", gdzie rodzice decydują się na kogoś z rodziny tylko dlatego, że tak wypada lub ze strachu przed obrazą krewnego, nie biorąc pod uwagę realnych predyspozycji danej osoby do pełnienia tej funkcji. Może to prowadzić do sytuacji, w której chrzestny staje się jedynie figurantem na papierze, nie wykazującym żadnego zainteresowania rozwojem duchowym czy emocjonalnym dziecka, co stoi w sprzeczności z ideą tego sakramentu.
Innym problemem mogą być konflikty wewnątrzrodzinne, które, choć rzadsze niż w przypadku przyjaźni, bywają znacznie bardziej dotkliwe i trudne do rozwiązania, rzutując na możliwość kontaktu dziecka z chrzestnym. Często zdarza się również, że członkowie rodziny czują się zbyt pewnie w swojej roli, co prowadzi do zaniedbywania budowania indywidualnej więzi z chrześniakiem, wychodząc z założenia, że samo pokrewieństwo jest wystarczającym fundamentem. W takich przypadkach relacja ta sprowadza się jedynie do kurtuazyjnej wymiany prezentów podczas świąt, co pozbawia dziecko wartościowego mentora i przewodnika życiowego.
Przyjaźń jako fundament relacji między chrzestnym a chrześniakiem
Wybór bliskiego znajomego na rodzica chrzestnego jest często wyrazem głębokiego zaufania i uznania dla systemu wartości, jakim kieruje się dana osoba w swoim życiu, co czyni taką relację niezwykle wartościową z perspektywy wychowawczej. Przyjaciele, w przeciwieństwie do rodziny, są wybierani świadomie ze względu na ich cechy charakteru, pasje czy podejście do świata, które rodzice chcieliby zaszczepić u swojego dziecka. Taki chrzestny często angażuje się w życie chrześniaka z wielkim entuzjazmem, traktując tę rolę jako wyróżnienie i dowód autentycznej więzi z rodzicami dziecka, co przekłada się na wysoką jakość wspólnie spędzanego czasu.
Relacja oparta na przyjaźni daje również dziecku szansę na kontakt z osobą, która reprezentuje inny punkt widzenia niż ten domowy, co poszerza horyzonty młodego człowieka i uczy go otwartości na różne style życia. Przyjaciel rodziny w roli chrzestnego może stać się powiernikiem tajemnic dziecka w wieku dorastania, pełniąc rolę "fajnego wujka" lub "mądrej cioci", do których łatwiej jest się zwrócić z problemem niż do rodziców czy srogich krewnych. Ta dobrowolność i brak presji wynikającej z pokrewieństwa sprawiają, że kontakt jest mniej sformalizowany, a przez to często bardziej szczery i oparty na realnej sympatii, co stanowi ogromny kapitał emocjonalny dla rozwijającego się dziecka.
Ryzyko i korzyści płynące z wyboru znajomych na chrzestnych
Analizując kwestię znajomi czy rodzina jako chrzestni – przewodnik musi rzetelnie wskazać na ryzyko, jakim obarczone jest powierzenie tej funkcji osobie spoza kręgu rodzinnego, a głównym z nich jest nietrwałość więzi towarzyskich. Życie pokazuje, że nawet najbardziej intensywne przyjaźnie mogą ulec osłabieniu pod wpływem zmian życiowych, takich jak założenie własnej rodziny, zmiana pracy czy przeprowadzka do innego miasta, co w skrajnych przypadkach prowadzi do całkowitego zerwania kontaktu. W sytuacji, gdy przyjaciel przestaje być częścią życia rodziców, dziecko traci chrzestnego, co może być dla niego bolesnym doświadczeniem i poczuciem opuszczenia przez osobę, która miała być obecna w jego życiu na stałe.
Z drugiej strony, korzyścią jest często większa motywacja chrzestnych-znajomych do udowadniania, że zasłużyli na to zaufanie, co przejawia się w regularnych kontaktach, pamięci o ważnych datach i aktywnym uczestnictwie w wychowaniu. Znajomi często lepiej rozumieją nowoczesne wyzwania, przed którymi stoją rodzice, i potrafią być dla nich realnym wsparciem w trudnych chwilach, oferując pomoc nie tylko duchową, ale i praktyczną. Kluczem do minimalizacji ryzyka jest wybór osób o ugruntowanej pozycji w życiu rodziców, których przyjaźń przetrwała już niejedną próbę i które wykazują stabilność emocjonalną oraz odpowiedzialność za podjęte zobowiązania.
Różnice w postrzeganiu obowiązków przez rodzinę i przyjaciół
Postrzeganie roli chrzestnego często różni się w zależności od tego, czy osoba ta pochodzi z rodziny, czy z kręgu znajomych, co wynika z odmiennych kodów kulturowych i oczekiwań społecznych. Rodzina często postrzega chrzest jako element obowiązku rodowego, gdzie priorytetem jest obecność na uroczystościach i zachowanie pozorów poprawnych relacji, co czasem może prowadzić do powierzchowności w pełnieniu funkcji. Z kolei znajomi, czując się wybranymi spośród wielu osób, mogą mieć tendencję do nadmiernej idealizacji swojej roli, co z czasem może prowadzić do wypalenia lub frustracji, gdy codzienne obowiązki utrudniają realizację ambitnych planów bycia "najlepszym chrzestnym na świecie".
Warto również zauważyć, że rodzina częściej koncentruje się na tradycyjnym modelu wychowania religijnego, podczas gdy przyjaciele mogą kłaść większy nacisk na rozwój zainteresowań, pasji czy wsparcie w budowaniu kompetencji społecznych dziecka. Te różnice nie muszą być wadą, lecz mogą stanowić uzupełnienie, o ile rodzice jasno skomunikują swoje oczekiwania wobec przyszłych chrzestnych. Niezależnie od pochodzenia kandydata, kluczowe jest ustalenie, czy chrzestny rozumie swoją rolę jako wsparcie w wierze, czy też jako ogólną opiekę mentorską, ponieważ rozbieżność w tym zakresie może być źródłem nieporozumień w przyszłości.
Wpływ odległości geograficznej na pełnienie funkcji chrzestnego
W dobie globalizacji i masowych migracji, kwestia zamieszkania chrzestnego stała się jednym z decydujących czynników wpływających na wybór między rodziną a znajomymi. Często bliscy krewni mieszkają w innych częściach kraju lub za granicą, co sprawia, że ich kontakt z chrześniakiem jest ograniczony do rzadkich wizyt i rozmów przez komunikatory internetowe. W takim kontekście, wybór miejscowego przyjaciela, który może wpaść na kawę, zabrać dziecko do kina czy kibicować mu podczas meczu, wydaje się rozwiązaniem znacznie bardziej praktycznym i korzystnym dla realnego budowania więzi.
Jednakże odległość geograficzna nie musi być barierą nie do pokonania, jeśli chrzestny wykazuje się determinacją i kreatywnością w podtrzymywaniu relacji. Nowoczesne technologie pozwalają na bycie obecnym w życiu dziecka niemal codziennie, a rzadkie, ale intensywne wizyty mogą stać się dla chrześniaka wyczekiwanymi wydarzeniami, które budują aurę wyjątkowości wokół postaci chrzestnego. Decydując o tym, czy znajomi czy rodzina jako chrzestni będą lepszym wyborem, rodzice muszą realnie ocenić, czy dana osoba, mimo dzielących kilometrów, będzie w stanie uczestniczyć w procesie wychowawczym, czy też odległość stanie się wygodną wymówką dla braku zaangażowania.
Mechanizmy podejmowania decyzji w obliczu presji społecznej
Podejmowanie decyzji o wyborze chrzestnych w warunkach silnych oczekiwań społecznych i rodzinnych jest jednym z najtrudniejszych zadań, przed jakimi stają młodzi rodzice. W wielu tradycyjnych środowiskach pominięcie rodzeństwa przy wyborze chrzestnych jest traktowane jako poważny afront, co może prowadzić do długotrwałych napięć i kłótni rodzinnych. Rodzice często czują się zakładnikami konwenansów, co zmusza ich do kompromisów, z których nie są w pełni zadowoleni, wybierając osoby bliskie genetycznie, ale dalekie ideowo lub emocjonalnie.
Asertywność w tym procesie jest niezwykle ważna, gdyż to rodzice ponoszą ostateczną odpowiedzialność za to, kto będzie towarzyszył ich dziecku w rozwoju duchowym. Przewodnik sugeruje, by w sytuacjach konfliktowych stosować strategię otwartej komunikacji, wyjaśniając bliskim motywy swojego wyboru, podkreślając dobro dziecka jako najwyższą wartość. Czasem rozwiązaniem jest zaangażowanie krewnego w innej roli podczas uroczystości lub wyjaśnienie, że wybór przyjaciela wynika z chęci poszerzenia kręgu osób kochających dziecko, a nie z chęci wykluczenia kogokolwiek z rodziny.
Rola chrzestnych w procesie wychowania i socjalizacji dziecka
Chrzestny, niezależnie od tego, czy jest to osoba z rodziny, czy bliski znajomy, pełni istotną rolę w procesie socjalizacji wtórnej dziecka, stając się jednym z pierwszych autorytetów spoza kręgu matki i ojca. Jest on swego rodzaju mostem między światem bezpiecznego domu a szerszą rzeczywistością społeczną, oferując dziecku model postawy obywatelskiej, etycznej i religijnej. Poprzez wspólne rozmowy, wspólne spędzanie czasu i dawanie przykładu własnym życiem, chrzestny modeluje postawy chrześniaka, ucząc go wrażliwości na potrzeby innych, odpowiedzialności i szacunku do tradycji.
W kontekście religijnym chrzestny ma za zadanie wspierać rodziców w przekazywaniu prawd wiary, co w dzisiejszych zsekularyzowanych czasach bywa zadaniem wymagającym dużej autentyczności. Dziecko obserwuje, czy wartości deklarowane przez chrzestnego podczas chrztu znajdują odzwierciedlenie w jego codziennych czynach, co ma kluczowe znaczenie dla budowania wiarygodności autorytetu. Dobry chrzestny to taki, który potrafi słuchać, nie oceniać i być obecnym w życiu dziecka nie tylko jako darczyńca, ale przede wszystkim jako świadek i towarzysz w odkrywaniu świata, co jest możliwe do zrealizowania zarówno przez krewnego, jak i oddanego przyjaciela.
Trwałość relacji w czasie jako kluczowe kryterium wyboru
Rozważając dylemat znajomi czy rodzina jako chrzestni – przewodnik musi kłaść silny nacisk na perspektywę długofalową, która wykracza poza pierwsze lata życia dziecka. Sakrament chrztu jest fundamentem, na którym buduje się relację mającą trwać dekady, dlatego tak ważne jest, aby wybrana osoba charakteryzowała się stałością w swoich wyborach i relacjach. Statystyki pokazują, że więzi rodzinne są statystycznie trwalsze, jednak jakość tych więzi bywa bardzo zróżnicowana, podczas gdy wyselekcjonowane, głębokie przyjaźnie potrafią przetrwać całe życie w niezmienionej formie.
Rodzice powinni zadać sobie pytanie, jak widzą relację z kandydatem na chrzestnego za dziesięć, piętnaście czy dwadzieścia lat. Czy ta osoba nadal będzie częścią ich świata? Czy jej wartości są na tyle stabilne, że będą stanowiły dobry punkt odniesienia dla dorastającego nastolatka? Analiza dotychczasowej historii relacji z daną osobą może dostarczyć wielu cennych wskazówek – jeśli przyjaciel był obecny w trudnych momentach, zawsze dotrzymywał słowa i wykazywał się lojalnością, jego kandydatura jest równie mocna, a może nawet mocniejsza niż krewnego, z którym kontakt ogranicza się do okazjonalnych życzeń.
Konflikty rodzinne a stabilność opieki duchowej i emocjonalnej
Specyfika konfliktów rodzinnych polega na tym, że są one często bardzo głębokie i angażują wiele osób, co może drastycznie wpłynąć na dostęp dziecka do rodzica chrzestnego będącego częścią sporu. W sytuacjach, gdy dochodzi do rozwodów, kłótni o majątek czy innych dramatycznych wydarzeń wewnątrz rodziny, chrzestny może poczuć się zmuszony do opowiedzenia się po jednej ze stron, co rzadko służy dobru dziecka. Z kolei przyjaciel, będąc osobą z zewnątrz systemu rodzinnego, często zachowuje większy obiektywizm i może pełnić rolę stabilizującą w burzliwych okresach, stanowiąc dla dziecka bezpieczną przystań wolną od rodzinnych animozji.
Oczywiście, konflikty mogą zdarzyć się również między rodzicami a chrzestnymi-znajomymi, a ich rozwiązanie bywa trudniejsze z powodu braku więzi biologicznej, która w rodzinie często wymusza choćby formalne pojednanie. Dlatego tak istotne jest, aby wybierać osoby o wysokiej inteligencji emocjonalnej i dojrzałości, które potrafią oddzielić swoje relacje z dorosłymi od zobowiązania podjętego wobec dziecka. Stabilność opieki duchowej i emocjonalnej zależy nie od stopnia pokrewieństwa, lecz od integralności moralnej chrzestnego i jego zrozumienia powagi przyjętej na siebie roli.
Alternatywne modele wyboru chrzestnych w nowoczesnym społeczeństwie
Współczesne społeczeństwo coraz częściej odchodzi od sztywnych schematów, szukając rozwiązań, które najlepiej odpowiadają unikalnej sytuacji danej rodziny. Jednym z takich modeli jest wybór pary chrzestnych, w której jedna osoba reprezentuje rodzinę (np. siostra matki), a druga krąg przyjaciół (np. najlepszy przyjaciel ojca). Taki układ pozwala na połączenie zalet obu grup, zapewniając dziecku zarówno stabilność wynikającą z więzów krwi, jak i świeżość oraz wspólnotę wartości płynącą z relacji przyjacielskiej. Jest to często najbardziej sprawiedliwe rozwiązanie, które pozwala uniknąć faworyzowania jednej ze sfer życia rodziców i zadowolić obie strony oczekiwań.
Innym modelem, spotykanym w sytuacjach, gdy rodzice nie mogą znaleźć odpowiednich kandydatów spełniających wymogi kanoniczne, jest zaproszenie osób pełniących rolę chrzestnych w sposób nieformalny lub jako świadków chrztu. Choć z punktu widzenia Kościoła status tych osób jest inny, to w codziennym życiu mogą one pełnić identyczną rolę wspierającą. Nowoczesne podejście do chrzestnych kładzie nacisk na autentyczność i realną obecność, co sprawia, że coraz częściej to nie nazwisko czy stopień pokrewieństwa, lecz gotowość do bycia przy dziecku decyduje o tym, kto ostatecznie staje przy chrzcielnicy.
Praktyczne wskazówki dotyczące zapraszania do pełnienia roli chrzestnego
Sposób, w jaki rodzice zapraszają wybraną osobę do pełnienia roli chrzestnego, ma ogromne znaczenie dla budowania przyszłej relacji i powagi podjętego zadania. Niezależnie od tego, czy są to znajomi czy rodzina jako chrzestni – przewodnik sugeruje, by nie robić tego w pośpiechu, przez telefon czy SMS, lecz zorganizować specjalne spotkanie, które podkreśli wagę prośby. Zaproszenie powinno zawierać wyjaśnienie, dlaczego to właśnie ta osoba została wybrana i jakie nadzieje rodzice wiążą z jej obecnością w życiu dziecka, co daje kandydatowi poczucie bycia docenionym i ważnym.
Istotne jest również danie wybranej osobie czasu na zastanowienie się i podjęcie autonomicznej decyzji, bez wywierania presji, gdyż tylko dobrowolnie przyjęte zobowiązanie ma szansę na przetrwanie próby czasu. Rodzice powinni być przygotowani na ewentualną odmowę, która może wynikać z poczucia nieadekwatności, braku gotowości duchowej lub osobistych przekonań kandydata, i przyjąć ją z szacunkiem, nie niszcząc dotychczasowej relacji. Jasna rozmowa o wzajemnych oczekiwaniach już na starcie pozwala uniknąć wielu rozczarowań i konfliktów w przyszłości, kładąc solidny fundament pod współpracę w wychowaniu dziecka.
Podsumowanie i etyka wyboru w kontekście dobra dziecka
Podsumowując rozważania na temat tego, czy lepiej wybrać znajomych czy rodzinę na chrzestnych, należy stwierdzić, że nie istnieje jedna, uniwersalna odpowiedź, która byłaby właściwa dla każdego przypadku. Najważniejszym kryterium, którym powinni kierować się rodzice, jest szeroko pojęte dobro dziecka i perspektywa zapewnienia mu jak najlepszego wsparcia w rozwoju religijnym, moralnym i emocjonalnym. Wybór chrzestnego to nie tylko kwestia tradycji czy sympatii, ale przede wszystkim decyzja o charakterze etycznym, która ma realny wpływ na kształtowanie się tożsamości młodego człowieka przez wiele lat.
Ostatecznie to nie stopień pokrewieństwa, lecz jakość serca, dojrzałość i autentyczne zaangażowanie czynią z kogoś prawdziwego rodzica chrzestnego. Rodzina daje poczucie korzeni i ciągłości, przyjaciele wnoszą nową energię i świadomie wybrane wartości, a oba te źródła mogą być równie błogosławione dla dziecka, jeśli tylko są oparte na miłości i odpowiedzialności. Zadaniem rodziców jest zatem głęboka refleksja, która pozwoli wyłonić osoby gotowe nie tylko do stania przy chrzcielnicy, ale przede wszystkim do bycia wiernymi towarzyszami na drodze życia ich dziecka, niezależnie od tego, czy łączą ich z nim więzy krwi, czy więzy wieloletniej, wypróbowanej przyjaźni.