Sytuacje, w których ktoś bliski znalazł się pod wpływem substancji psychoaktywnych, zdarzają się częściej, niż większość z nas chciałaby przyznać. Impreza, która wymknęła się spod kontroli, eksperyment z narkotykami zakończony złym stanem zdrowia, nadużycie alkoholu — każdy z tych scenariuszy może zakończyć się tym, że to właśnie ty będziesz musiał zadbać o bezpieczeństwo przyjaciela i bezpiecznie odwieźć go do domu. To zadanie pozornie proste, lecz w rzeczywistości wymagające wiedzy, zimnej krwi i gotowości do podjęcia właściwych decyzji pod presją czasu. Niniejszy artykuł omawia krok po kroku, jak postępować z osobą naćpaną lub pijaną, by zminimalizować ryzyko dla niej i dla ciebie, a jeśli zajdzie taka potrzeba — by wiedzieć, kiedy zadzwonić po pomoc medyczną.
Ocena stanu osoby pod wpływem substancji psychoaktywnych
Zanim podejmiesz jakiekolwiek działanie, musisz ocenić, z czym dokładnie masz do czynienia. Substancje psychoaktywne działają na ośrodkowy układ nerwowy, ale każda z nich robi to w odmienny sposób, co przekłada się na zupełnie inne objawy. Osoba, która spożyła nadmierną ilość alkoholu, będzie zachowywać się inaczej niż ktoś, kto zażył stymulant, opioid lub psychedelik. Rozróżnienie tych stanów nie jest konieczne do udzielenia doraźnej pomocy, ale pomaga ocenić, czy sytuacja wymaga interwencji medycznej, czy wystarczy spokojne odwiezienie do domu.
Objawy zatrucia alkoholem
Osoba mocno pijana zazwyczaj wykazuje niewyraźną mowę, problemy z utrzymaniem równowagi, zamazane spojrzenie i spowolnienie reakcji. W cięższych przypadkach może pojawiać się dezorientacja, wymioty, a w stanach zagrożenia życia — utrata przytomności, sinienie warg i bardzo wolne, płytkie oddychanie. Kluczowym sygnałem alarmowym jest brak reakcji na stymulację lub niemożność utrzymania głowy w górze.
Objawy po zażyciu narkotyków
Narkotyki działają bardzo różnie w zależności od grupy. Stymulatory takie jak amfetamina, kokaina czy MDMA powodują przyspieszone bicie serca, rozszerzone źrenice, nadmierną potliwość, gonitwy myśli i pobudzenie psychoruchowe. Opioidy, takie jak heroina czy morfina, wywołują efekt odwrotny: zwężone źrenice, wolne oddychanie, senność i utratę zainteresowania otoczeniem. Cannabis może powodować paranoje, dezorientację i lęk. Psychedeliki, w tym LSD czy grzyby psylocybinowe, często prowadzą do epizodów paniki, silnych omamów i oderwania od rzeczywistości. Mieszanie różnych substancji ze sobą albo łączenie narkotyków z alkoholem znacznie podwyższa ryzyko i utrudnia ocenę stanu przyjaciela.
Kiedy natychmiast dzwonić po pogotowie?
Przed podjęciem decyzji o samodzielnym przewiezieniu osoby naćpanej do domu musisz absolutnie upewnić się, że jej stan nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla życia. Istnieje kilka sytuacji, w których jedyną właściwą decyzją jest zadzwonienie pod numer 112 lub 999.
Sygnały ostrzegawcze wymagające pomocy medycznej
Jeśli twój przyjaciel nie reaguje na próby obudzenia, traci przytomność lub ma trudności z oddychaniem, nie trać czasu — wzywaj pogotowie. Niebieskawa lub szara barwa skóry, zwłaszcza warg i opuszków palców, to objaw niedotlenienia i absolutna sytuacja kryzysowa. Bardzo wolne oddychanie — poniżej ośmiu oddechów na minutę — lub oddychanie nieregularne i głośne (tzw. bulgoce) może oznaczać zagrażające życiu zatrucie, szczególnie w przypadku opioidów i alkoholu. Drgawki, silne bóle w klatce piersiowej, nagłe zaburzenia widzenia czy wyraźna sztywność mięśni to kolejne powody, by nie wahać się z wezwaniem pomocy. W Polsce obowiązuje zasada, że wezwanie pomocy medycznej do osoby w stanie zatrucia nie wiąże się z konsekwencjami karnymi dla niej ani dla osoby wzywającej. Nie warto ryzykować czyjegoś życia w obawie przed ewentualnymi kłopotami prawnymi.
Jak rozmawiać z osobą naćpaną lub pijaną?
Komunikacja z kimś, kto jest pod silnym wpływem substancji psychoaktywnych, wymaga szczególnego podejścia. Mózg osoby naćpanej przetwarza informacje wolniej, a jej zdolność do rozumowania i samokontroli jest ograniczona. Reakcje emocjonalne mogą być skrajne — od euforii przez agresję po głęboką depresję.
Zasady skutecznej i bezpiecznej komunikacji
Mów spokojnie, wyraźnie i krótko. Długie zdania, złożone pytania i wielowarstwowe instrukcje są trudne do przyswojenia dla osoby w takim stanie. Unikaj agresji, krzyku i wyrzutów — nawet jeśli sytuacja jest dla ciebie frustrująca. Kłótnia z osobą naćpaną nie tylko nic nie daje, ale może ją pobudzić do agresji lub pogłębić jej stan lęku czy paniki. Jeśli twój przyjaciel jest pobudzony lub przestraszony, zachowaj dystans fizyczny i mów spokojnym, niskim głosem. Nie zaprzeczaj temu, czego doświadcza — jeśli widzi lub słyszy coś, czego nie ma, nie kłóć się z nim o rzeczywistość, lecz delikatnie przekierowuj jego uwagę. Zapewniaj go, że jest bezpieczny i że zaraz dotrze do domu.
Przygotowanie do transportu osoby pod wpływem substancji
Zanim wsiądziecie do samochodu lub zamówisz taksówkę, warto wykonać kilka prostych czynności, które zmniejszą ryzyko niebezpiecznych sytuacji w trakcie drogi.
Co zabrać i jak przygotować przestrzeń?
Upewnij się, że masz przy sobie wodę do picia — odwodnienie jest bardzo częstym problemem zarówno u osób pijanych, jak i naćpanych, szczególnie po stymulantach czy MDMA. Zabezpiecz torbę lub wiadro na wypadek wymiotów — to nie jest przesada, ale pragmatyczna decyzja. Jeśli przewozisz kogoś własnym samochodem, połóż na siedzeniu koc lub folię, by ewentualne wymioty nie uszkodziły tapicerki, ale przede wszystkim po to, by łatwiej zaopiekować się przyjacielem w razie potrzeby. Upewnij się też, że masz przy sobie numer telefonu do jego bliskich — rodziny lub innego znajomego, którego możesz powiadomić lub do którego możesz oddać podopiecznego po przyjeździe.
Nigdy nie pozwól osobie naćpanej siedzieć na przednim siedzeniu bez opieki
Jeśli to możliwe, jedź ze wspólnikiem — jedna osoba prowadzi, druga siedzi z tyłu i pilnuje przyjaciela. Jeśli jesteś sam, posadź go na tylnym siedzeniu i przymocuj pasem bezpieczeństwa. Nigdy nie pozwalaj osobie pod wpływem substancji siedzieć z przodu, bo w razie nagłego hamowania i wymiotów istnieje ryzyko uduszenia lub urazu. Upewnij się, że zamki dziecięce w drzwiach są włączone, by uniemożliwić nieoczekiwane otwarcie drzwi w trakcie jazdy.
Wybór środka transportu — samochód, taksówka czy Uber?
Decyzja o tym, jak odwieźć naćpanego przyjaciela do domu, zależy od kilku czynników: twojego stanu trzeźwości, dostępności pojazdów i nasilenia jego objawów.
Kiedy prowadzić samochód, a kiedy zamawiać taksówkę?
Jeśli sam jesteś całkowicie trzeźwy i twój przyjaciel jest w stanie, który nie wymaga pomocy medycznej, możesz prowadzić własny samochód. Pamiętaj jednak, że prowadzenie pojazdu z pobudzonym lub agresywnym pasażerem jest poważnym ryzykiem drogowym. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do bezpieczeństwa jazdy, zamów taksówkę lub skorzystaj z aplikacji przewozowej. Informując kierowcę o stanie pasażera, działasz uczciwie i dajesz mu możliwość przygotowania się — wielu kierowców taksówek ma doświadczenie w takich sytuacjach. Nie informowanie go może zakończyć się odmową przewozu w połowie drogi lub w najgorszym scenariuszu — wypadkiem spowodowanym nagłym zachowaniem pasażera. Niektóre aplikacje oferują też opcję "za mnie jedzie ktoś inny", co pozwala śledzić trasę w czasie rzeczywistym i upewnić się, że przyjaciel dotarł bezpiecznie.
Jak bezpiecznie prowadzić samochód z osobą naćpaną w środku?
Prowadzenie samochodu z osobą pod wpływem substancji psychoaktywnych na pokładzie wymaga zwiększonej koncentracji i dostosowania stylu jazdy.
Spokój za kółkiem jako priorytet
Jedź wolniej niż zwykle i unikaj nagłych manewrów, gwałtownego hamowania i szybkich zakrętów — takie ruchy mogą prowokować wymioty. Trzymaj okna lekko otwarte, jeśli twój przyjaciel skarży się na nudności — świeże powietrze działa kojąco i zmniejsza ryzyko mdłości. Unikaj głośnej muzyki i hałaśliwych środowisk — jeśli twój przyjaciel jest w stanie lękowym lub ma epizod paniki po psychedeliku, cisza i spokój będą pomocne. Regularnie sprawdzaj, czy jest przytomny i w porządku — krótkie, spokojne pytania takie jak "Dobrze się czujesz?" wystarczą. Jeśli stan przyjaciela gwałtownie się pogorszy w trakcie jazdy, zatrzymaj się w bezpiecznym miejscu i oceń sytuację. W razie konieczności zadzwoń po pogotowie — nigdy nie kontynuuj jazdy z osobą, która traci przytomność lub ma problemy z oddychaniem.
Pozycja bezpieczna — czego nie wolno ci zignorować
Jedną z najważniejszych rzeczy, jakie możesz zrobić dla naćpanego przyjaciela, jest ułożenie go w odpowiedniej pozycji. Dotyczy to zarówno podczas transportu, jak i po przyjeździe do domu.
Dlaczego pozycja boczna ustalona ratuje życie?
Osoby mocno naćpane lub pijane są narażone na aspirację treści żołądkowej — mówiąc prosto, mogą się udławić własnymi wymiotami podczas snu lub utraty przytomności. Pozycja boczna ustalona (zwana też pozycją bezpieczną lub pozycją na boku) polega na ułożeniu osoby na boku z lekko zgiętymi kolanami, tak by nie mogła się przewrócić na plecy. Głowa powinna być odchylona ku tyłowi, by drogi oddechowe były otwarte. Tę pozycję warto znać i stosować zawsze, gdy twój znajomy zasypia pod wpływem substancji — nawet jeśli wydaje się "spokojnie spać", istnieje ryzyko, że w każdej chwili zemdleje lub zwymiotuje. Nie zostawiaj go sam w pozycji na plecach, szczególnie jeśli jest nieprzytomny lub półprzytomny.
Dotarcie do domu — co robić po przyjeździe?
Odwiezienie przyjaciela do domu to dopiero połowa zadania. To, co zrobisz po dotarciu na miejsce, może być równie ważne jak sam transport.
Jak zadbać o przyjaciela po wejściu do mieszkania?
Upewnij się, że twój przyjaciel jest w bezpiecznym miejscu — najlepiej w łóżku lub na kanapie, w pozycji bocznej ustalonej, z koszem lub wiaderkiem w pobliżu na wypadek wymiotów. Przykryj go kocem, bo substancje psychoaktywne często zaburzają termoregulację — osoba, która chwilę temu się pociła, może nagle odczuć silne dreszcze. Zostaw przy nim szklankę wody i upewnij się, że jest w zasięgu ręki. Sprawdź, czy w pokoju jest wystarczająca cyrkulacja powietrza i usuń wszelkie przedmioty, które mógłby wyrzucić lub przewrócić, gdyby wstał zdezorientowany w nocy. Upewnij się też, że drzwi wejściowe są zamknięte — osoba pod wpływem substancji może próbować wyjść, nie będąc w pełni świadoma tego, co robi.
Czy zostawić przyjaciela samego?
To jedno z trudniejszych pytań. Jeśli stan przyjaciela jest stabilny — oddycha prawidłowo, reaguje na bodźce, nie ma objawów alarmowych — możesz go zostawić pod warunkiem, że ktoś inny będzie mógł go sprawdzić lub skontaktować się z nim telefonicznie w ciągu kilku godzin. Jeśli jednak jesteś niepewny, bezpieczniej jest zostać lub poprosić kogoś z jego rodziny czy bliskich o dołączenie. W przypadku poważniejszych substancji, zwłaszcza opioidów, należy zachować szczególną ostrożność — efekty mogą narastać z opóźnieniem, nawet gdy osoba wydaje się być w stabilnym stanie.
Jak radzić sobie z agresją lub paniką?
Nie każda osoba naćpana jest spokojna i współpracująca. Część substancji, szczególnie stymulatory, alkohol w dużych dawkach lub mieszanki różnych środków, może wywoływać agresję, nastroje paranoidalne lub gwałtowne epizody paniki.
Deeskalacja agresywnego zachowania
Gdy twój przyjaciel staje się agresywny, najważniejsza zasada to nie konfrontuj się z nim fizycznie, chyba że jest to absolutnie niezbędne do ochrony siebie lub innych. Krok w tył, spokojny ton głosu i nieagresywna mowa ciała mogą znacznie obniżyć napięcie. Unikaj kontaktu wzrokowego, który w takim stanie może być odebrany jako wyzwanie lub zagrożenie. Nie dotykaj osoby agresywnej bez jej zgody. Mów prostymi zdaniami i unikaj oskarżeń. Jeśli sytuacja wymyka się spod kontroli i nie jesteś w stanie jej opanować, wezwij pomoc — zarówno policję, jak i pogotowie mogą działać jednocześnie. Twoje bezpieczeństwo jest priorytetem.
Postępowanie podczas epizodu paniki
Osoba w stanie paniki po psychedeliku lub w wyniku nadużycia stymulantów często potrzebuje spokojnego, bezpiecznego środowiska i pewnej obecności kogoś bliskiego. Zaprowadź ją w spokojne miejsce z dala od głośnych dźwięków, jasnych świateł i tłumu. Mów powoli i spokojnie: "Jesteś bezpieczny, to minie, jestem tu z tobą". Unikaj mówienia "to tylko narkotyki" — choć może to być prawda, taka wypowiedź często nie przynosi ukojenia, a wręcz nasila lęk. Skoncentruj się na konkretnych, prostych zadaniach — powolnym, głębokim oddychaniu, trzymaniu czegoś w dłoniach lub skupieniu wzroku na jednym punkcie. Techniki te mogą pomóc zakotwiczeniu osoby w rzeczywistości.
Mieszanie substancji — szczególne zagrożenia
Jednym z najgroźniejszych scenariuszy jest sytuacja, gdy twój przyjaciel zażył kilka różnych substancji naraz lub połączył narkotyki z alkoholem. Takie kombinacje mogą prowadzić do nieprzewidywalnych i nagłych zmian stanu zdrowia.
Dlaczego polsubstancyjne odurzenie jest tak niebezpieczne?
Alkohol w połączeniu z opioidami lub benzodiazepinami (np. relanium) może radykalnie spowolnić oddychanie i prowadzić do śmierci przez uduszenie. Mieszanie stymulantów z alkoholem maskuje uczucie odurzenia, co prowadzi do nadmiernego spożycia obydwu substancji. MDMA w połączeniu z alkoholem nasila odwodnienie i prowadzi do przegrzania organizmu (hipertermia). Psychedeliki z stymulantami mogą wywołać skrajne stany paranoidalne i agresję. Jeśli wiesz lub podejrzewasz, że twój przyjaciel zażył kilka substancji jednocześnie, traktuj sytuację jako potencjalnie niebezpieczną i bądź gotowy do wezwania pogotowia przy pierwszych niepokojących sygnałach.
Aspekty prawne — co powinieneś wiedzieć?
Wiele osób obawia się konsekwencji prawnych związanych z posiadaniem lub spożywaniem narkotyków, co sprawia, że unikają wzywania pomocy. Warto wiedzieć, jakie są realia prawne w Polsce.
Prawo a wzywanie pomocy w stanach zagrożenia życia
W Polsce posiadanie narkotyków na własny użytek jest przestępstwem, ale prokurator może odstąpić od ścigania, jeśli ilość substancji była nieznaczna i przeznaczona wyłącznie na własny użytek sprawcy. Wzywanie pogotowia dla osoby w stanie zagrożenia życia spowodowanym zatruciem nie wiąże się z automatyczną odpowiedzialnością karną wzywającego. Policja powiadomiona przez pogotowie ma obowiązek zabezpieczenia miejsca zdarzenia, ale priorytetem w takich sytuacjach pozostaje ratowanie życia. Nie powinieneś obawiać się wezwania pomocy medycznej — żadna substancja prawna nie warta jest czyjegoś życia. W wielu krajach zachodnich funkcjonują tzw. "prawa dobrego samarytanina", które chronią osoby wzywające pomoc w przypadkach zatrucia. W Polsce takie przepisy nie istnieją w tej samej formie, ale prokuratorzy bardzo rzadko ścigają osoby wzywające pomoc w dobrej wierze.
Jak rozmawiać z przyjacielem po całym zdarzeniu?
Odwiezienie naćpanego przyjaciela do domu to krótkoterminowe rozwiązanie. Po tym, jak minie ostry stan odurzenia i twój przyjaciel dojdzie do siebie, warto przeprowadzić szczerą rozmowę.
Kiedy i jak podejść do trudnej rozmowy?
Timing jest kluczowy. Nie rozmawiaj z przyjacielem bezpośrednio po incydencie, gdy wciąż jest pod wpływem substancji lub zasypia "kaca" — taka rozmowa nic nie przyniesie. Zaczekaj kilka dni, aż sytuacja opadnie emocjonalnie po obu stronach. Wybierz neutralne, spokojne miejsce i zacznij od wyrażenia troski, a nie oskarżeń. Powiedz, że zależy ci na nim i że martwisz się o jego bezpieczeństwo. Unikaj moralizowania i długich wykładów — takie podejście zazwyczaj wywołuje defensywność i zamknięcie rozmówcy. Jeśli masz wrażenie, że nadużywanie substancji to problem powtarzający się, możesz delikatnie zasugerować kontakt ze specjalistą: psychologiem, psychiatrą lub doradcą ds. uzależnień. W Polsce działają bezpłatne poradnie dla osób z problemem uzależnień w ramach publicznej służby zdrowia.
Zapobieganie podobnym sytuacjom w przyszłości
Najlepszym sposobem na unikanie konieczności odwożenia naćpanego przyjaciela do domu jest wcześniejsze przygotowanie się na takie sytuacje w grupie.
Planowanie z wyprzedzeniem — umowy i systemy wsparcia w grupie
Jeśli ty i twoi znajomi bywają na imprezach, gdzie spożywany jest alkohol lub inne substancje, warto ustalić pewne zasady z góry. Klasycznym rozwiązaniem jest wyznaczenie "trzeźwego kierowcy" na każdą imprezę — osoby, która tego wieczoru nie pije i jest odpowiedzialna za bezpieczny transport pozostałych. Inną opcją jest wspólne ustalenie zasady, że zawsze zamawia się taksówkę, jeśli ktokolwiek jest w stanie odurzenia. Przydatne jest też poinformowanie bliskich o tym, gdzie i z kim spędza się wieczór — wówczas w razie problemów łatwiej o pomoc. Warto też znać podstawy pierwszej pomocy, w tym pozycję boczną ustaloną i zasady działania w przypadku zatrzymania oddechu. Kursy pierwszej pomocy są dostępne w wielu miastach i często odbywają się w formie weekendowych warsztatów.
Apteczka i narzędzia gotowości — co mieć przy sobie?
Choć większość sytuacji związanych z odurzeniem przyjaciela da się rozwiązać spokojnym działaniem i zdrowym rozsądkiem, pewne wyposażenie może się okazać bardzo pomocne.
Co warto mieć w samochodzie lub przy sobie na imprezie?
Woda w butelkach to absolutne minimum — hydratacja jest kluczowa szczególnie w przypadku alkoholu i stymulantów. Woreczki na wymioty lub papierowe torebki to proste i tanie rozwiązanie na niespodziewane mdłości. Koc lub chusta termiczna przydają się, gdy twój przyjaciel jest przemarznięty lub w stanie szoku. Naładowany telefon z zapisanym numerem pogotowia (112 lub 999) i numerem do rodziny przyjaciela to absolutna podstawa. Jeśli jesteś osobą szczególnie przygotowaną, możesz mieć przy sobie apteczkę z podstawowymi środkami opatrunkowymi na wypadek drobnych urazów. Niektórzy noszą też nalokson — lek odwracający działanie opioidów, dostępny w Polsce bez recepty w wybranych aptekach. Jest to szczególnie istotne, jeśli w twoim otoczeniu są osoby używające opioidów.
Pierwsza pomoc przy najczęstszych stanach nagłych
Warto znać kilka podstawowych procedur, które mogą uratować życie w skrajnych sytuacjach.
Co robić, gdy przyjaciel traci przytomność?
Jeśli twój przyjaciel traci przytomność, pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy oddycha — połóż rękę na jego klatce piersiowej lub przyłóż ucho do ust i nosa. Jeśli oddycha, ułóż go w pozycji bocznej ustalonej i zadzwoń pod 112. Jeśli nie oddycha, konieczne jest wdrożenie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) i natychmiastowe wezwanie pomocy. Dyspozytor pogotowia przeprowadzi cię krok po kroku przez procedurę resuscytacji przez telefon — nie musisz panikować. Nie zostawiaj nieprzytomnej osoby samej ani na chwilę. Jeśli masz podejrzenie zatrucia opioidami (bardzo wolne oddychanie, sine usta, brak reakcji), a masz przy sobie nalokson, możesz go podać — jest bezpieczny i może przywrócić oddychanie w ciągu kilku minut.
Co robić podczas drgawek?
Drgawki to kolejny stan nagły, który może wystąpić przy ciężkim zatruciu lub nagłym odstawieniu alkoholu u osoby uzależnionej. Nie przytrzymuj osoby podczas drgawek — może to prowadzić do urazów. Usuń z zasięgu wszystkie przedmioty, o które mogłaby się uderzyć. Podłóż coś miękkiego pod głowę. Po ustaniu drgawek ułóż osobę w pozycji bocznej i natychmiast wezwij pogotowie — drgawki są bezwzględnym wskazaniem do interwencji medycznej.
Dbanie o siebie — obciążenie emocjonalne opiekuna
Wiele osób zapomina o tym, że bycie odpowiedzialnym opiekunem naćpanego przyjaciela jest również wyzwaniem emocjonalnym. Stres, strach o bliskiego i konieczność podejmowania szybkich decyzji zostawiają ślad.
Jak radzić sobie ze stresem po incydencie?
Po tym, jak sytuacja zostanie opanowana i twój przyjaciel będzie bezpieczny, daj sobie przestrzeń na przetworzenie emocji. Jeśli byłeś świadkiem dramatycznych wydarzeń — utraty przytomności, drgawek, silnej paniki — możliwe, że poczujesz ulgę zmieszaną z gniewem lub smutkiem. To normalne reakcje. Porozmawiaj o tym, co przeżyłeś, z kimś bliskim lub jeśli incydent był szczególnie traumatyczny — z psychologiem. Nie bagatelizuj swojego własnego dobrostanu emocjonalnego tylko dlatego, że to nie ty byłeś w kryzysie. Rola opiekuna jest poważna i wyczerpująca, a dbanie o siebie pozwoli ci lepiej pomagać innym w przyszłości.
Podsumowanie — kluczowe zasady bezpiecznego odwiezienia naćpanego przyjaciela
Bezpieczne odwiezienie naćpanego przyjaciela do domu to połączenie wiedzy, spokoju i gotowości do działania. Najważniejsze jest szybkie i rzetelne ocenienie jego stanu, by wiedzieć, czy potrzebna jest pomoc medyczna, czy wystarczy spokojny transport. Nigdy nie siadaj za kierownicą po alkoholu lub narkotykach — jeśli sam jesteś pod wpływem, zamów taksówkę lub poproś kogoś trzeźwego o pomoc. W trakcie jazdy zadbaj o odpowiednie ułożenie przyjaciela i monitoruj jego stan. Po dotarciu do domu upewnij się, że jest w bezpiecznej pozycji, oddycha prawidłowo i ma dostęp do wody. Nie zostawiaj go samego, jeśli istnieje jakiekolwiek ryzyko pogorszenia stanu. Pamiętaj, że wezwanie pomocy medycznej jest zawsze właściwą decyzją w sytuacji zagrożenia życia — żadna substancja ani żadne prawo nie jest ważniejsze niż ludzkie życie. I wreszcie: po tym wszystkim zadbaj o siebie i o otwartą, szczerą rozmowę z przyjacielem, gdy odpowiedni moment nadejdzie.