Stalking, definiowany w polskim systemie prawnym jako uporczywe nękanie, jest zjawiskiem o niezwykle złożonej naturze, które w ostatnich dekadach zyskało na znaczeniu zarówno w dyskursie społecznym, jak i w orzecznictwie sądowym. Choć termin ten wywodzi się z języka angielskiego i pierwotnie kojarzony był głównie z osaczaniem zwierzyny łownej, współcześnie odnosi się do patologicznych zachowań polegających na powtarzalnym, niechcianym i narzucającym się kontakcie z drugą osobą. W Polsce stalking został spenalizowany stosunkowo niedawno, bo w 2011 roku, poprzez wprowadzenie do Kodeksu karnego artykułu 190a. Od tego momentu organy ścigania oraz wymiar sprawiedliwości dysponują narzędziami pozwalającymi na skuteczne ściganie sprawców, którzy swoimi działaniami doprowadzają ofiary do stanu uzasadnionego lęku lub istotnego naruszenia ich prywatności. Pytanie o to, czy stalking może prowadzić do aresztu, jest fundamentalne dla osób dotkniętych tym procederem, gdyż odizolowanie sprawcy od ofiary stanowi często jedyny sposób na przerwanie spirali przemocy psychicznej i zapewnienie realnego bezpieczeństwa. W niniejszym opracowaniu szczegółowo przeanalizujemy przesłanki prawne, które mogą skutkować zastosowaniem najsurowszego środka zapobiegawczego, jakim jest tymczasowe aresztowanie, oraz przyjrzymy się ewolucji przepisów w tym zakresie.
Ewolucja przepisów dotyczących uporczywego nękania w polskim systemie prawnym
Zanim przyjrzymy się bezpośrednio kwestii aresztowania, należy zrozumieć, jak kształtowała się ochrona prawna przed stalkingiem w Polsce. Przed 2011 rokiem ofiary uporczywego nękania często znajdowały się w próżni prawnej, ponieważ pojedyncze czyny sprawcy, takie jak wysyłanie licznych wiadomości, głuche telefony czy śledzenie, rzadko wyczerpywały znamiona innych przestępstw, na przykład groźby karalnej czy naruszenia miru domowego. Dopiero zauważenie skali problemu oraz tragicznych skutków, jakie stalking wywiera na psychikę ofiar, skłoniło ustawodawcę do wprowadzenia specyficznego typu czynu zabronionego. Artykuł 190a Kodeksu karnego przeszedł od tego czasu istotną ewolucję, szczególnie w zakresie zaostrzenia sankcji karnych. Pierwotnie za stalking groziła kara do 3 lat pozbawienia wolności, jednak nowelizacje wprowadzone w kolejnych latach, w tym znacząca zmiana z 2020 roku, podniosły górną granicę ustawowego zagrożenia do lat 8 w typie podstawowym. Tak wysokie zagrożenie karą ma bezpośredni wpływ na możliwość stosowania środków zapobiegawczych, w tym aresztu, ponieważ powaga czynu oraz potencjalna surowość wyroku stanowią jedną z przesłanek branych pod uwagę przez sądy przy decydowaniu o izolacji podejrzanego.
Definicja uporczywego nękania według artykułu 190a Kodeksu karnego
Zrozumienie, kiedy stalking może prowadzić do aresztu, wymaga precyzyjnego określenia, jakie zachowania są uznawane za przestępstwo. Zgodnie z literą prawa, stalking polega na uporczywym nękaniu innej osoby lub osoby jej najbliższej, które wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Kluczowym terminem jest tutaj uporczywość, która w orzecznictwie Sądu Najwyższego interpretowana jest jako działanie cechujące się nieustępliwością, trwaniem w czasie oraz złą wolą sprawcy. Nie można zatem mówić o stalkingu w przypadku jednorazowego incydentu czy przypadkowego spotkania. Musi to być ciąg zachowań, które obiektywnie są uciążliwe i których sprawca nie zaprzestaje mimo wyraźnego sprzeciwu ofiary. Co istotne, stalking nie musi wiązać się z przemocą fizyczną, aby stać się podstawą do interwencji prokuratorskiej. Wystarczy, że działania sprawcy wywołują u ofiary stan lęku o własne bezpieczeństwo lub bezpieczeństwo bliskich, co w skrajnych przypadkach paraliżuje codzienne funkcjonowanie i zmusza do zmiany nawyków życiowych, a nawet miejsca zamieszkania.
Przesłanki tymczasowego aresztowania w sprawach o stalking
Tymczasowe aresztowanie jest najdotkliwszym środkiem zapobiegawczym stosowanym w toku postępowania przygotowawczego lub sądowego, dlatego jego orzeczenie wymaga spełnienia konkretnych przesłanek określonych w Kodeksie postępowania karnego. Przede wszystkim musi istnieć duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo. W sprawach o stalking dowodami mogą być bilingi rozmów, kopie wiadomości tekstowych, nagrania z monitoringu czy zeznania świadków. Po drugie, musi wystąpić jedna ze szczególnych podstaw, takich jak uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się sprawcy, obawa matactwa, czyli bezprawnego wpływania na zeznania świadków lub niszczenia dowodów, albo obawa, że oskarżony ponownie popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy groził jego popełnieniem. W kontekście stalkingu ta ostatnia przesłanka jest najczęściej podnoszona przez prokuratorów wnioskujących o areszt. Jeśli sprawca, mimo interwencji policji, nadal nachodzi ofiarę, wysyła jej groźby lub eskaluje swoje zachowanie, sąd może uznać, że tylko całkowita izolacja w warunkach aresztu śledczego zapobiegnie popełnieniu przez niego jeszcze groźniejszego czynu, na przykład pobicia czy zabójstwa.
Psychologiczny portret stalkera a ryzyko izolacji procesowej
Analiza przypadków stalkingu pokazuje, że sprawcy często wykazują specyficzne cechy osobowościowe lub zaburzenia psychiczne, które bezpośrednio wpływają na dynamikę ich działań i postrzeganie przez wymiar sprawiedliwości. Wyróżnia się różne typy stalkerów, od odrzuconych kochanków, przez osoby poszukujące bliskości z kimś zupełnie obcym, po sprawców motywowanych nienawiścią lub chęcią zemsty. Dla organów ścigania kluczowe jest ustalenie, czy motywacja sprawcy ma charakter obsesyjny. Stalkerzy o profilu obsesyjno-kompulsywnym często nie reagują na łagodniejsze środki zapobiegawcze, takie jak dozór policji czy zakaz zbliżania się. Ich fiksacja na punkcie ofiary sprawia, że łamią oni sądowe zakazy, co stanowi bezpośrednią przesłankę do zamiany tych środków na tymczasowe aresztowanie. Sąd, analizując wniosek o areszt, bierze pod uwagę nie tylko treść samych gróźb, ale również determinację sprawcy w dążeniu do kontaktu. Jeśli psychologiczna potrzeba kontroli nad ofiarą dominuje nad instynktem samozachowawczym sprawcy i jego respektem przed prawem, ryzyko zastosowania aresztu drastycznie wzrasta.
Rola dowodów w procesie decyzyjnym dotyczącym aresztowania
Aby stalking mógł prowadzić do aresztu, prokurator musi przedstawić sądowi materiał dowodowy, który nie pozostawia wątpliwości co do winy sprawcy oraz konieczności jego izolacji. W dobie cyfryzacji ogromna część działań stalkingowych odbywa się w przestrzeni wirtualnej, co ułatwia gromadzenie dowodów, ale jednocześnie wymaga od ofiar dużej skrupulatności. Każdy zapis czatu, każdy zrzut ekranu z obraźliwymi komentarzami na portalach społecznościowych, a także nagrania połączeń telefonicznych stanowią twarde dowody w sprawie. Warto jednak pamiętać, że stalking fizyczny, taki jak wystawanie pod oknami, śledzenie w drodze do pracy czy zostawianie niechcianych podarunków, również musi zostać odpowiednio udokumentowany. Zeznania sąsiadów, współpracowników czy rodziny ofiary są w tym kontekście nieocenione. Im bogatszy i bardziej drastyczny jest materiał dowodowy pokazujący bezradność ofiary i agresję sprawcy, tym łatwiej o wykazanie przed sądem, że pozostawienie oskarżonego na wolności zagraża dobru postępowania lub bezpieczeństwu pokrzywdzonej osoby. Sąd musi mieć pewność, że inne, wolnościowe środki zapobiegawcze nie będą skuteczne w powstrzymaniu sprawcy przed dalszym nękaniem.
Skutki społeczne i osobiste stalkingu jako czynnik obciążający
Sądy przy orzekaniu o tymczasowym aresztowaniu biorą pod uwagę również stopień społecznej szkodliwości czynu oraz skutki, jakie wywołał on w życiu ofiary. Stalking rzadko kończy się na samym dyskomforcie. Bardzo często prowadzi on do głębokich traum, zespołu stresu pourazowego (PTSD), stanów lękowych, a nawet depresji klinicznej. Ofiary tracą pracę, wycofują się z życia społecznego, zrywają relacje z bliskimi w obawie przed ich narażeniem na kontakt ze stalkerem. Jeśli w aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna potwierdzająca pogorszenie stanu zdrowia psychicznego ofiary wynikające bezpośrednio z działań sprawcy, jest to silny argument za zastosowaniem aresztu. Prawo ma za zadanie nie tylko ukarać winnego, ale przede wszystkim chronić osobę pokrzywdzoną przed dalszą wiktymizacją. W sytuacjach, gdy ofiara deklaruje, że boi się wyjść z domu, a jej życie legło w gruzach, sąd częściej przychyla się do wniosku o izolację sprawcy, uznając, że wolność oskarżonego nie może być stawiana ponad elementarne prawo ofiary do życia w spokoju i bezpieczeństwie.
Cyberstalking i jego specyfika w kontekście tymczasowego aresztowania
Współczesny stalking w dużej mierze przeniósł się do internetu, przybierając formę cyberstalkingu. Wykorzystywanie nowoczesnych technologii do nękania, takie jak zakładanie fałszywych profili, włamywanie się na konta pocztowe, podszywanie się pod ofiarę czy publikowanie jej intymnych zdjęć (tzw. revenge porn), jest traktowane przez polskie prawo z równą surowością co stalking tradycyjny. Cyberstalkerzy często błędnie uważają, że anonimowość w sieci uchroni ich przed odpowiedzialnością karną. Tymczasem biegli z zakresu informatyki śledczej są w stanie skutecznie zidentyfikować sprawcę nawet po adresach IP czy unikalnych identyfikatorach urządzeń. Jeśli stalking w sieci jest połączony z groźbami udostępnienia danych wrażliwych lub szantażem, ryzyko aresztowania staje się bardzo realne. Prokuratura może wnioskować o areszt, argumentując to obawą matactwa polegającego na zdalnym usuwaniu dowodów cyfrowych z serwerów lub dysków twardych, do których sprawca ma dostęp pozostając na wolności. Izolacja ma w takim przypadku uniemożliwić zniszczenie śladów przestępstwa, które w środowisku cyfrowym są szczególnie ulotne.
Zakaz zbliżania się a areszt jako konsekwencja złamania zakazu
Często w sprawach o stalking pierwszym krokiem organów ścigania jest zastosowanie wolnościowych środków zapobiegawczych, takich jak zakaz zbliżania się do ofiary na określoną odległość oraz zakaz kontaktowania się z nią w jakiejkolwiek formie. Są to środki, które mają przetestować postawę sprawcy i dać mu szansę na zmianę zachowania pod groźbą surowszych konsekwencji. Niestety, specyfika stalkingu sprawia, że wielu sprawców ignoruje te nakazy, traktując je jako wyzwanie lub przejaw niesprawiedliwości. Złamanie zakazu zbliżania się jest niemal gwarantowaną drogą do aresztu. Gdy tylko policja otrzyma zgłoszenie, że stalker pojawił się w pobliżu miejsca zamieszkania ofiary mimo sądowego zakazu, prokurator zazwyczaj natychmiast składa wniosek o zamianę dozoru na tymczasowe aresztowanie. System prawny nie może tolerować lekceważenia prawomocnych decyzji organów państwowych, a bezskuteczność łagodniejszych środków jest wprost wymieniona w przepisach jako podstawa do zaostrzenia rygoru izolacyjnego. Dla ofiary jest to kluczowy moment, w którym państwo pokazuje, że jego narzędzia ochrony są realne i skuteczne.
Typ kwalifikowany stalkingu – doprowadzenie do próby samobójczej
Najtragiczniejszą odsłoną stalkingu jest sytuacja, w której ofiara pod wpływem długotrwałego i intensywnego nękania targnie się na własne życie. Artykuł 190a paragraf 3 Kodeksu karnego przewiduje w takim przypadku znacznie surowszą odpowiedzialność karną – karę pozbawienia wolności od lat 2 do 15. Tak wysokie zagrożenie ustawowe sprawia, że sprawca staje się podejrzanym o popełnienie zbrodni lub ciężkiego występku, co samo w sobie drastycznie zwiększa prawdopodobieństwo zastosowania tymczasowego aresztowania. W takich sprawach sąd niemal zawsze decyduje się na areszt, uznając, że stopień demoralizacji sprawcy oraz skutek w postaci targnięcia się na życie przez ofiarę wymagają natychmiastowej i bezkompromisowej reakcji państwa. Izolacja ma tutaj również wymiar prewencyjny wobec społeczeństwa, pokazując, że nękanie, które prowadzi do tak dramatycznych konsekwencji, nie będzie spotykało się z żadną pobłażliwością. Śledztwa w tych sprawach są priorytetowe, a obecność sprawcy w areszcie ułatwia przeprowadzenie skomplikowanych opinii biegłych psychiatrów i psychologów, którzy muszą ocenić związek przyczynowy między zachowaniem stalkera a decyzją ofiary o zamachu samobójczym.
Wykorzystanie wizerunku i danych osobowych jako forma nękania
Osobny aspekt stalkingu, który może prowadzić do aresztu, stanowi wykorzystanie wizerunku innej osoby, jej danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Jest to często element szerzej zakrojonej kampanii nękania, mającej na celu zniszczenie reputacji ofiary w jej środowisku zawodowym lub prywatnym. Sprawcy tworzą fałszywe ogłoszenia matrymonialne, zamawiają w imieniu ofiary niechciane usługi lub towary, a nawet próbują zaciągać zobowiązania finansowe na jej dane. Takie działania wykraczają poza sferę nękania emocjonalnego i wkraczają w obszar przestępczości przeciwko mieniu oraz wiarygodności dokumentów. Jeśli skala tych działań jest duża i powoduje realne szkody finansowe lub grozi całkowitym wykluczeniem ofiary z życia społecznego, prokuratura traktuje sprawcę jako osobę niebezpieczną dla porządku publicznego. Aresztowanie w takim przypadku służy nie tylko ochronie ofiary, ale również zapobieganiu dalszym oszustwom i nadużyciom, które sprawca mógłby kontynuować przy użyciu narzędzi teleinformatycznych.
Postępowanie w sprawach o stalking a tryb ścigania
Warto podkreślić, że stalking w typie podstawowym oraz ten polegający na kradzieży tożsamości są przestępstwami ściganymi na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że dopóki ofiara nie złoży formalnego wniosku o ściganie, policja i prokuratura mają ograniczone pole manewru, nawet jeśli wiedzą o nękaniu. Jest to mechanizm, który ma dawać ofierze kontrolę nad procesem, jednak w praktyce często staje się barierą, gdyż ofiary boją się odwetu. Jednakże z chwilą złożenia wniosku, postępowanie toczy się z urzędu i nie można go już łatwo wycofać, co ma chronić ofiarę przed naciskami ze strony sprawcy. W sytuacjach, gdy stalking doprowadził do próby samobójczej, ściganie odbywa się z urzędu od samego początku, bez potrzeby wniosku. To rozróżnienie jest istotne w kontekście aresztu, ponieważ prokurator może wnioskować o ten środek dopiero po wszczęciu postępowania karnego. Ofiara musi być świadoma, że jej formalne zawiadomienie jest kluczem, który uruchamia machinę sprawiedliwości i daje szansę na to, by sprawca trafił za kraty jeszcze przed ostatecznym wyrokiem.
Orzecznictwo sądów polskich w sprawach o uporczywe nękanie
Analiza wyroków sądowych z ostatnich lat pokazuje, że polskie sądy coraz odważniej sięgają po karę bezwzględnego pozbawienia wolności w sprawach o stalking, co pośrednio wpływa na częstotliwość stosowania tymczasowego aresztowania. Jeszcze kilka lat temu dominowały wyroki w zawieszeniu, co często było odbierane przez sprawców jako sygnał bezkarności. Obecnie, widząc nieskuteczność kar wolnościowych w przypadku osób o zaburzonych strukturach osobowościowych, sędziowie częściej decydują się na izolację więzienną. W uzasadnieniach wyroków często pojawia się argumentacja o potrzebie ochrony społeczeństwa przed osobami, które nie potrafią uszanować granic wolności innych ludzi. Tendencja ta przenosi się na etap postępowania przygotowawczego – skoro ostateczny wyrok prawdopodobnie będzie opiewał na karę pozbawienia wolności, łatwiej jest uzasadnić konieczność tymczasowego aresztowania obawą przed surową karą, co jest jedną z ustawowych przesłanek aresztowych. Każdy kolejny precedensowy wyrok, w którym stalker zostaje skazany na kilka lat więzienia, buduje fundament pod surowsze traktowanie podejrzanych w toku śledztwa.
Mechanizm ochrony ofiary w trakcie trwania aresztu śledczego
Tymczasowe aresztowanie sprawcy daje ofierze bezcenny czas na regenerację psychiczną i podjęcie kroków prawnych bez bezpośredniego zagrożenia. W trakcie, gdy sprawca przebywa w izolacji, organy ścigania mają możliwość spokojnego przesłuchania wszystkich świadków, przeprowadzenia wizji lokalnych czy zabezpieczenia sprzętu komputerowego sprawcy. Dla ofiary jest to również moment, w którym może ona skorzystać z pomocy psychologicznej lub prawnej, nie będąc pod ciągłą obserwacją stalkera. Co więcej, w trakcie pobytu w areszcie, sprawca jest poddawany obserwacji przez służbę więzienną, co może dostarczyć dodatkowych dowodów na jego stan psychiczny i ewentualną potrzebę skierowania na przymusowe leczenie. Należy jednak pamiętać, że areszt jest środkiem terminowym i ofiara musi być informowana o każdym terminie posiedzenia w przedmiocie jego przedłużenia oraz o ewentualnym uchyleniu tego środka, aby mogła podjąć odpowiednie środki ostrożności przed wyjściem sprawcy na wolność.
Prawa podejrzanego a brutalna rzeczywistość stalkingu
Choć z perspektywy ofiary areszt jest jedynym słusznym rozwiązaniem, system prawny musi dbać o zachowanie standardów ochrony praw podejrzanego. Adwokaci sprawców często podnoszą argumenty o braku dowodów na uporczywość czy o subiektywnym charakterze lęku ofiary. Sąd musi zatem ważyć racje, badając, czy faktycznie doszło do przekroczenia granicy między natrętnym zabieganiem o względy a przestępczym nękaniem. Właśnie dlatego tak ważne jest profesjonalne przygotowanie materiałów przez policję. Jeśli stalking jest udokumentowany jedynie przez zeznania jednej osoby, bez wsparcia w bilingach czy nagraniach, obrona ma większe szanse na skuteczne zaskarżenie postanowienia o areszcie. Jednak w sprawach, gdzie materiał jest obfity, a sprawca wykazuje brak krytycyzmu wobec swoich czynów, sądy rzadko dają wiarę zapewnieniom o dobrowolnym zaprzestaniu nękania. Równowaga między prawem do wolności podejrzanego a prawem do bezpieczeństwa pokrzywdzonego jest w sprawach o stalking przesunięta w stronę ofiary, co wynika ze specyfiki tego przestępstwa i jego tendencji do eskalacji.
Przeciwdziałanie stalkingowi jako element bezpieczeństwa publicznego
Uznanie stalkingu za czyn mogący prowadzić do aresztu jest wyrazem ewolucji w postrzeganiu bezpieczeństwa publicznego. Państwo nie traktuje już nękania jako prywatnego konfliktu między dwiema osobami, ale jako poważne naruszenie ładu społecznego. Stalking często jest bowiem preludium do innych, krwawych przestępstw. Historia kryminalistyki zna wiele przypadków, w których zlekceważony stalker w końcu posunął się do ataku fizycznego. Dlatego też profilaktyczne stosowanie aresztu w sytuacjach wysokiego ryzyka jest formą prewencji kryminalnej. Policja otrzymuje coraz lepsze wytyczne dotyczące oceny ryzyka w sprawach o nękanie, co pozwala na szybszą identyfikację sprawców, którzy mogą stać się brutalni. Systemowy nacisk na ściganie stalkingu ma również wymiar edukacyjny – społeczeństwo dowiaduje się, że natrętne śledzenie czy nękanie wiadomościami nie jest przejawem "trudnej miłości", lecz przestępstwem, za które można trafić do aresztu i ostatecznie do więzienia.
Rola pełnomocnika ofiary w procesie o aresztowanie stalkera
Ofiara stalkingu nie musi, a często nie powinna występować w procesie sama. Rola zawodowego pełnomocnika, adwokata lub radcy prawnego, jest nie do przecenienia, szczególnie w kontekście wnioskowania o środki zapobiegawcze. Doświadczony prawnik potrafi sformułować wnioski dowodowe w taki sposób, aby uwypuklić przesłanki do tymczasowego aresztowania, na które prokurator mógł nie zwrócić uwagi w natłoku innych spraw. Pełnomocnik może również aktywnie uczestniczyć w posiedzeniach aresztowych, przedstawiając argumenty dotyczące obawy o życie i zdrowie ofiary. Często to właśnie determinacja pełnomocnika i jego umiejętność wykazania realnego zagrożenia decydują o tym, że sąd postanawia o izolacji sprawcy. Wsparcie prawne daje ofierze poczucie bezpieczeństwa proceduralnego i gwarancję, że jej głos zostanie usłyszany w skomplikowanym procesie ważenia argumentów prawnych, gdzie każda litera prawa ma znaczenie dla jej codziennego spokoju.
Znaczenie opinii biegłych w sprawach o stalking i areszt
W sprawach o stalking kluczową rolę odgrywają biegli psychiatrzy i psycholodzy. Ich opinie są niezbędne do ustalenia, czy sprawca w momencie czynu był poczytalny, a także czy jego profil osobowościowy wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo powrotu do nękania. Często to właśnie opinia biegłego, wskazująca na obsesyjny charakter działań sprawcy i brak kontroli nad popędami, staje się koronnym argumentem dla sądu za utrzymaniem tymczasowego aresztowania. Jeśli biegły stwierdzi, że sprawca stanowi realne zagrożenie dla ofiary z powodu swoich zaburzeń, areszt może zostać przedłużony na kolejne miesiące. W niektórych przypadkach areszt może zostać zamieniony na pobyt w zakładzie psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego, co również wiąże się z izolacją sprawcy, ale w warunkach leczniczych. Wiedza ekspercka pozwala sądowi spojrzeć poza sam suchy opis czynów i zrozumieć mechanizmy, które napędzają stalkera, co jest kluczowe dla podjęcia sprawiedliwej decyzji o jego wolności lub jej pozbawieniu.
Podsumowanie i perspektywy dla ofiar stalkingu w Polsce
Podsumowując, odpowiedź na pytanie, czy stalking może prowadzić do aresztu, jest jednoznacznie twierdząca. Polski system prawny wyposażył organy ścigania w narzędzia pozwalające na skuteczną izolację osób uporczywie nękających innych. Kluczem do sukcesu jest jednak ścisła współpraca ofiary z policją i prokuraturą, rzetelne gromadzenie dowodów oraz odwaga w domaganiu się ochrony swoich praw. Choć areszt jest środkiem ostatecznym, w sprawach o stalking często okazuje się jedynym skutecznym sposobem na przerwanie koszmaru ofiary. Przyszłość przyniesie prawdopodobnie jeszcze większą specjalizację służb w zakresie walki z cyberstalkingiem oraz jeszcze lepsze mechanizmy monitorowania sprawców, którzy opuszczają mury aresztu lub więzienia. Dla każdej osoby dotkniętej tym problemem najważniejszą informacją pozostaje fakt, że prawo stoi po jej stronie, a determinacja w dążeniu do sprawiedliwości może doprowadzić do tego, że sprawca poniesie pełną odpowiedzialność za swoje czyny, łącznie z pobytem w areszcie śledczym.